در حالی‌که برخی استادان علوم‌سیاسی، ایران را متهم به دشمنی پنجاه‌ساله با آمریکا می‌کنند، مرور رویدادهای ۱۶ آذر ۱۳۳۲ نشان می‌دهد نخستین جرقه‌های خصومت نه با شعارهای ضدآمریکایی، بلکه با مطالبه استقلال اقتصادی و ملی‌کردن صنعت نفت آغاز شد؛ مسیری که از لغو قرارداد دارسی تا اعتراضات خونین دانشگاه تهران، تقابل ملت ایران با زیاده‌خواهی قدرت‌های خارجی را رقم زد.

✍️علیرضا قاسم‌زاده، پژوهشگر تاریخ معاصر/چند صباحی است از سوی استادان، کارشناسان و متخصصان حوزۀ علوم‌سیاسی اظهار می شود ایران مقصر تمامی اتفاقاتی است که علیه او افتاده؛ زیرا که نزدیک به ۵۰ سال دشمنی علنی با آمریکا به‌عنوان ابرقدرت را در صدر کارهای خود قرار داده و تمامی سیاست‌گذاری‌های خود را بر این مبنا استوار کرده است.

۱۶ آذر ۱۳۳۲؛ همان روزی است که سه دانشجوی پلی‌تکنیک دانشگاه تهران توسط نیروهای ارتش شاهنشاهی با ضرب گلوله کشته شدند. اما دلیل کشته شدنشان چه بود؟! آیا شعار مرگ بر آمریکا سر دادند؟! یا علیه منافع آمریکا در منطقه دست به فعالیت زده بودند؟! یا اینکه ایدئولوژی اسلام‌محور و استکبارستیز داشتند که بخواهند مخالف صددرصد آمریکا باشند؟! روی موشک‌‎ها یا تجهیزات نظامی منتسب به خود شعارهای “مرگ بر…” می‌نوشتند؟!

ماجرا برمی‌گردد به زمانی که مردم ایران تصمیم گرفتند که صنعت نفت را ملی کنند تا دست اجنبی را نه تنها از اقتصاد بلکه از سیاست کشور خود کوتاه کنند. قرارداد دارسی لغو شد اما منتهی به امضای قراردادی دیگر در ۱۹۳۳ توسط رضاشاه شد که مفادی سنگین‌تر از قرارداد دارسی داشت؛ برای مثال به موجب این قرارداد، ۳۲ سال به قرارداد دارسی، که در سال ۱۹۶۲ منقضی می‌گردید، اضافه شده بود. انگلیس در این قرارداد حق بهره‌برداری از معادن، احداث راه‌آهن، بنادر و وسایل ترابری را به طور کامل و بدون پرداخت وجهی به ایران به‌دست آورد؛ جالب‌تر اینکه اگر ایران می‌خواست به هر دلیلی حتی دفاع از خاک، از این وسایل استفاده کند باید خسارت آن را به شرکت پرداخت می‌کرد.

هم‌چنین در جلسه پنجم اردیبهشت ۱۳۳۰ مجلس شورای ملی به‌صورت علنی اعلام شد: «نظر به اینکه در تصویب قانون اجرای ملی شدن صنعت نفت هر قدر تأخیر شود ملت بیش‌تر متضرر می‌شود. نظر به اینکه دخالت شرکت سابق نفت انگلیس و ایران در امور سیاسی و اقتصادی ما سبب شده که مردم دچار فقر و بدبختی و از هستی ساقط شوند و ملی شدن صنعت نفت موجب خواهد شد که عوایدی قریب دو برابر تمام مالیات‌ها بر بودجه کشور افزوده گردد و بالنتیجه سطح زندگی مردم این مملکت بالا رفته وضعیت طبقات فقیر و ناتوان بهتر شود…

  • نویسنده : عباس اکبری زاده
  • منبع خبر : الف