در سپهر تحولات غرب آسیا، خلیج فارس صرفاً یک پهنه آبی نیست؛ بلکه نقطه تلاقی منافع متراکم ژئوپلیتیکی، اقتصادی و امنیتی جهان است. تنگه هرمز، این شاهرگ راهبردی، روزنهای است که بیش از یکسوم نفت جهان از آن عبور میکند و ایران، چون نگینی در میانه آن، از دیرینهترین بازیگران ژئواستراتژیک آن به شمار میرود.
ایران، با تکیه بر موقعیت ممتاز خود در خلیج فارس، همواره این منطقه را بهمثابه اهرم فشار و بازدارندگی در برابر بازیگران غربی به کار گرفته است؛ از تهدید به بستن تنگه هرمز در بزنگاههای بحران گرفته تا مانورهای نظامی هدفمند در مجاورت پایگاههای آمریکایی. این ابزار نهفقط سلاحی دفاعی، بلکه برگ برندهای استراتژیک در میز مذاکرات سیاسی و تحریمزدایی محسوب میشود.
با این حال، در پشت صحنه دیپلماسی عمومی آمریکا، پروژهای نرم و خزنده در حال پیشروی است: حذف واژه «خلیج فارس» از گفتمان رسمی بینالمللی و جایگزینی آن با نام جعلی «خلیج عربی». این واژگانسازی هدفمند، گام نخست در نهادینهسازی حاکمیت کشورهای عربی بر این منطقه و کاهش عمق ژئوپلیتیکی ایران است؛ روندی که با برندسازی نظامی عربستان و سرمایهگذاری امنیتی امارات در منطقه تشدید شده است.
اگر خلیج فارس از دست برود یا حضور ایران در آن به حاشیه رانده شود، عادیسازی روابط با آمریکا—even if achieved—در سطحی صرفاً نمادین باقی خواهد ماند. اقتصاد ایران، تحت تأثیر تعرفههای سنگین ترامپی، و اکنون با احتمال تحمیل تعرفههای مضاعف از سوی بلوک خلیجنشین، دچار «تضاد مزمن تجاری» خواهد شد. در این وضعیت، حتی افزایش نرخ ارز ترجیحی یا حذف بخشی از تحریمها نیز نمیتواند جبرانکننده فشار اقتصادی ناشی از حذف ایران از معادلات بازار انرژی باشد.
فراموش نکنیم؛ بازیگران جهانی بهدنبال انرژی ارزان، امنیت تضمینشده و بازیگری انعطافپذیرند. ایران، اگر قدرت چانهزنی خود در خلیج فارس را واگذارد، نهتنها از نقشه انرژی منطقهای حذف میشود، بلکه در توازن قوا نیز به یک «ناظر منفعل» بدل خواهد شد. در مقابل، عربستان، با پشتوانه دلارهای نفتی و پروژههای نیابتی آمریکا، در حال بازتعریف هژمونی منطقهای با محوریت «خلیج بدون ایران» است.
و در پایان باید گفت: عمق استراتژیک ایران را نمیتوان با لبخندهای دیپلماتیک معامله کرد. خلیج فارس، باید خلیج فارس بماند؛ چون هر نامی جز این، به معنای حذف تدریجی ایران از نقشه ژئوپلیتیکی جهان است.
- نویسنده : عباس اکبری زاده
