برای نخستینبار، ایلام در رسانهی ملی، نه در هیاهوی سیاسی، که در ساحت آمار، تحلیل و دردِ توسعه، دیده شد. «ثریا» نه از بالای خطابههای کلیشهای، که از میان بطن دادهها، ضعفها، ظرفیتها و تناقضها، سیمای حقیقی این استان مرزی را ترسیم کرد.
نخستین مسئله، درمان بود. بر پایهی آمار رسمی، سرانهی تخت بیمارستانی ایلام با میانگین کشوری فاصلهای ندارد. اما این آمار تنها بخشی از حقیقت است. در واقع، آنچه ایلام را در حوزهی سلامت به زانو درآورده، فقدان پزشک متخصص، تجهیزات و زیرساختهای تکمیلی درمانی است. بیمارستان هست، اما خدمات نیست. شهرستانهایی همچون ملکشاهی، هلیلان و بدره، هنوز از وجود یک مرکز درمانی مستقل و تجهیزشده محروماند. استاندار نیز اذعان کرد که بدون حضور نیروی انسانی متخصص، آمار تخت، عددی تهی و بیاثر است.
در بخش مسکن، عقبماندگی با وضوح کامل به تصویر کشیده شد. شاخص متوسط دسترسی به مسکن در کشور، ۸ هکتار است؛ اما در ایلام، این عدد به ۲ هکتار میرسد. توسعهی فیزیکی بهواسطهی توپوگرافی خاص استان در محدودیت است و استاندار وعده داد با بهرهگیری از ظرفیتهای عمودی و بهینهسازی شهرسازی، این شکاف ترمیم شود. با این حال، فاصلهی ایلام با سایر استانها در حوزهی مسکن، ملموس و نگرانکننده است.
حسن خانمحمدی (حسین کمیل)، از چهرههای نخبگانی استان، با روایتی صریح، صنعت نفت و گاز را پیشران و شتابدهندهی توسعه ایلام خواند. او از ضرورت عبور از نگاه پروژهای به نفت گفت و خواستار تبدیل ایلام به «پارس غربی» واقعی شد. به باور او، نفت نه تهدید، بلکه محور اتصال اقتصاد استانی با جریانهای بزرگ ملی و منطقهای است. او همچنین از بودجه ۱۵ هزار میلیاردی اربعین انتقاد کرد؛ اعتباری که باوجود عدد چشمگیر، به دلیل نبود زیرساخت در مهران، نتوانسته است خدمت مؤثری به زائران و منطقه ارائه دهد.
از دیگر نکات کلیدی، کارخانهی سیمان دهلران بود؛ پروژهای با پیشرفت ۸۵ درصدی که قربانی تعارض منافع میان سرمایهگذار و بانک شده است. کارخانهای که اگر فعال شود، میتواند نهتنها سیمان غرب کشور بلکه بخشی از نیاز بازار عراق را نیز تأمین کند.
خانمحمدی همچنین با هشدار نسبت به تغییرات آینده منطقه، از کریدور زنگزور به عنوان تهدیدی ژئواکونومیک برای منافع ملی یاد کرد و گفت: «مهران باید در دل نقشهی راهبردی اتصال ایران به عراق و مدیترانه تعریف شود. تأخیر در بازطراحی این کریدور، یک غفلت استراتژیک است.»
در ادامه، محمدحسن صیادیان با بیانی آماری و مبتنی بر رتبهبندیهای جهانی، جایگاه نفت، گاز و کشاورزی ایلام را تشریح کرد. او گفت: «ایلام در تولید گاز رتبه نهم جهانی را دارد، همتراز با کشورهایی چون قطر و امارات. در حوزه نفت نیز ردهای نزدیک به قدرتهای آمریکای لاتین دارد. در کشاورزی، تنها استان ایرانی است که در برخی زیرشاخصها از تمام کشورهای خلیج فارس پیش افتاده است.»
با این وجود، وضعیت جادهها، آینهی روشنی از نابرابری زیرساختی است. صیادیان با عبارتی دردناک از آن یاد کرد: جادههای دهلران، جاده مرگ است». جادههای باریک، فرسوده و پرحادثه، نهتنها توسعه را کند کرده، بلکه جان مردم را نیز در معرض خطر مداوم قرار دادهاند.
ویژهبرنامه ثریا، نه یک گفتوگوی ساده تلویزیونی، بلکه «آینهای تمامقد» از وضعیت توسعهای ایلام بود؛ ایلامی که در آمارها نفت دارد، در مرزها گمرک دارد، در خاکش کشاورزی جاری است، اما در زیرساخت، مدیریت، تمرکز و سیاستگذاری، هنوز از چرخ توسعه ملی عقب نگه داشته شده است. صدای نخبگان اینبار از قاب رسانه شنیده شد؛ اینکه «پارس غربی» را باید در ایلام ساخت، نه در پاورپوینتهای تهران.
- نویسنده : عباس اکبری زاده
