در حالی که اروپا برای کسب امتیاز در برابر واشنگتن صف کشیده، بلوک شانگهای با پشتوانه منابع عظیم انرژی و قدرت تسلیحاتی، صحنه بازی جهانی را تغییر داده است. آمریکا بیش از هر زمان در قامت تأمین‌کننده هزینه‌های دیگران ظاهر شده است.

اجلاس اخیر سازمان همکاری شانگهای، تنها یک نشست سیاسی نبود؛ بلکه به یک نمایش استراتژیک قدرت در برابر واشنگتن تبدیل شد. رژه باشکوه ارتش چین، با آرایشی نظامی کم‌سابقه در چند دهه اخیر، پیام روشنی را به آمریکا و متحدانش مخابره کرد: نظم تک‌قطبی رو به افول است و شرق با قدرتی تازه در حال بازتعریف معادلات جهانی است.
در شرایطی که سران اتحادیه اروپا در سفر اخیر خود به آمریکا بیش از آنکه بر سیاست مشترک در قبال بحران اوکراین تأکید کنند، به دنبال امتیازگیری از واشنگتن بودند، شانگهای از موضعی کاملاً متفاوت ظاهر شد. حضور قدرت‌های بزرگ انرژی و نظامی چون روسیه، چین، ایران، کره شمالی و ترکیه در این چارچوب، نشان داد که معادله «وابستگی – فرمانبرداری» که سال‌ها پایه سیاست غرب بود، دیگر کارایی پیشین خود را ندارد.
آمریکا امروز بیش از هر زمان دیگر در قامت «مادر خرج اروپا و اسرائیل» ظاهر شده، در حالی‌که بلوک شانگهای با پشتوانه غول‌های نفتی، گازی و صنایع تسلیحاتی، یک جبهه متوازن و حتی برتر را در برابر غرب ترسیم می‌کند. طرح ارز مشترک بریکس نیز اگر اجرایی شود، عملاً بنیان تحریم‌ها و ابزار اقتصادی آمریکا را سست خواهد کرد؛ روندی که نشانه‌های آن در فاصله‌گیری تدریجی هند از سیاست‌های تجاری واشنگتن نیز آشکار است.
اما نقطه اوج پیام اجلاس، همان رژه بی‌نقص ارتش چین بود؛ رژه‌ای که نه‌تنها نمایش سخت‌افزاری، بلکه نمایش نرم‌افزاری تسلط تکنولوژیک بود. پرواز همزمان یازده هزار و هفتصد و هشتاد پهپاد و خلق تصاویر سه‌بعدی در آسمان، نمادی از برتری چین در حوزه جنگ‌های آینده است؛ جنگ‌هایی که بر پایه هوش مصنوعی، پهپادها و برتری سایبری شکل خواهند گرفت. این نمایش دقیقاً پاسخی به تهدیدات مکرر آمریکا بود؛ تهدیداتی که حالا با «بازدارندگی تصویری و عملی» چین، عملاً خنثی شد.
شانگهای ۲۰۲۵ را باید نقطه عطفی در گذار ژئوپلیتیک جهان دانست؛ جایی که شرق نه صرفاً در قامت یک شریک اقتصادی، بلکه به‌عنوان یک قطب مستقل و تعیین‌کننده بر صحنه بین‌الملل ظاهر شد.

  • نویسنده : عباس اکبری زاده