رویداد رسانهای «نسل امید» در پارک کودک ایلام، نقطه تلاقی صدای خنده کودکان با نگرانی از سکوت آینده بود؛ جایی که آینده جمعیت ایران در بستری علمی و اجتماعی به گفتوگو گذاشته شد.
در دل پارک کودک، جایی که صدای بازی بچهها میپیچید، حرف از بچههایی بود که ممکن است به دنیا نیایند. در رویداد «نسل امید»، قیصریان از دلایل کاهش تمایل به فرزندآوری گفت و اینکه چطور آینده را امروز میسازیم.
سلام، من قیصریان هستم، پژوهشگر حوزه جمعیتشناسی.
یکی از واقعیتهای مهمی که باید در سیاستگذاریهای جمعیتی به آن توجه کنیم، این است که تصمیمگیری نهایی6 در مورد باروری و فرزندآوری، بر عهده خانوادههاست، نه دولتها. بنابراین ما وظیفه داریم آگاهی و اطلاعات صحیح به خانوادهها بدهیم تا بتوانند آگاهانه تصمیم بگیرند.
ساختار سنی جمعیت ایران نشان میدهد که از دوره جوانی عبور کردهایم و در آستانه سالمندی هستیم. جمعیت فعال ما در حال حاضر حدود ۷۰ درصد است، اما به دلیل فقدان برنامهریزی بلندمدت، نرخ بیکاری در میان این جمعیت بالاست.
از سوی دیگر، نرخ تولد بهشدت کاهش یافته است. مثلاً در استان ایلام، تعداد موالید زنده از ۱۱۴۰۰ نفر در سال ۱۳۹۳ به حدود ۶۵۰۰ نفر در سال ۱۴۰۳ رسیده. این کاهش هم بهدلیل کمشدن تعداد افراد در سن باروری و هم بهدلیل کاهش تمایل به فرزندآوری است.
تحقیقات نشان میدهد مردم ایران هنوز فرزند را ارزشمند میدانند، اما این نگرش به رفتار منجر نمیشود. دلیل اصلی، نبود بستر اقتصادی و اجتماعی مناسب است. بیثباتی شغلی، ناامنی اقتصادی، و جامعهی مخاطرهآمیز امروزی باعث شده افراد از تعهد بلندمدت مثل فرزندآوری پرهیز کنند.
فرزندآوری علاوه بر هزینه، منفعتهایی هم دارد از جمله آرامش روانی و امید به زندگی. اما والدین امروز با هزینههای مادی و غیرمادی آن درگیرند.
در ایلام، رفتارهای جمعیتی مشابه تهران است. سن ازدواج بالا رفته، فاصله بین ازدواج و فرزندآوری افزایش یافته و تمایل به فرزند دوم و سوم بسیار پایین است. اینها همه نشانههایی از بحران جانشینی نسل هستند.
اگر بخواهیم در آینده دچار بحران سالمندی و کاهش نیروی کار نشویم، لازم است هر خانواده حداقل دو فرزند داشته باشد. ما معتقدیم جمعیت باکیفیت، ثروت است. اما اگر سهم سالمندان بالا برود و نیروی فعال کاهش یابد، هزینههای اقتصادی، اجتماعی و روانی سنگینی بر جامعه تحمیل خواهد شد.
در پایان، تاکید میکنم که اگرچه بخشی از مشکل به ساختارها مربوط است، اما آگاهیبخشی به خانوادهها و جوانان و مسئولدانستن خود در برابر آینده کشور، از مهمترین گامهاست.
- نویسنده : فرزانه محمودی
