نشست خبری دانشگاه علوم پزشکی ایلام به مناسبت روز خبرنگار، از جنس نشستهایی نبود که بتوان آن را در چند خبر کوتاه خلاصه کرد. بیش از صد خبرنگار، چهار ساعت روبهروی رئیس دانشگاه نشستند؛ پرسیدند، نقد کردند و پاسخ شنیدند. بخش مهمی از سخنان دکتر قیصوری نیز در رسانهها بازتاب پیدا کرد، اما به نظر […]
نشست خبری دانشگاه علوم پزشکی ایلام به مناسبت روز خبرنگار، از جنس نشستهایی نبود که بتوان آن را در چند خبر کوتاه خلاصه کرد. بیش از صد خبرنگار، چهار ساعت روبهروی رئیس دانشگاه نشستند؛ پرسیدند، نقد کردند و پاسخ شنیدند. بخش مهمی از سخنان دکتر قیصوری نیز در رسانهها بازتاب پیدا کرد، اما به نظر میرسد آنچه در این جلسه گفته شد، فراتر از مجموعهای از آمار و پاسخهای اداری بود.
جلسهای چهار ساعته با موضوعات متعدد که طبیعی است در قالب چند خبر و تولید محتوای کوتاه، همه ابعاد آن دیده نشود. از همین رو، این یادداشت تلاش میکند از زاویهای متفاوت به آن نشست نگاه کند؛ به آنچه پشت عددها، پروژهها و پاسخها قرار داشت.
از اربعین تا یک پیام روشن؛ «خودکمبین نباشیم»
یکی از نقاط قابل تأمل نشست، جایی بود که بحث به خدمات سلامت در اربعین رسید. دکتر قیصوری تأکید کرد که «نباید دچار خودکمبینی شویم» و خدمات ارائهشده واقعی است و آمار آن نیز به وزارت بهداشت اعلام خواهد شد.
شاید این جمله در ظاهر یک دفاع آماری از عملکرد دانشگاه باشد، اما در لایهای عمیقتر، یک پیام اجتماعی و حتی فرهنگی در خود دارد.
ایلام سالهاست در سایه محرومیتهای تاریخی، گاه تصویری بیش از اندازه کوچک از ظرفیتهای خود ارائه کرده است. اربعین اما یکی از معدود مقاطعی است که ایلام در مقیاس ملی و فراملی دیده میشود؛ مهران به یک نقطه کانونی تبدیل میشود و بخشی از توان اجرایی استان در معرض دید قرار میگیرد.
وقتی رئیس دانشگاه میگوید «خودکمبین نباشیم»، در واقع از مسئلهای فراتر از آمار سخن میگوید؛ اینکه ایلام نباید دستاوردهای واقعی خود را کوچک بشمارد.
او در ادامه گفت که «امام حسین(ع) ما را به واسطه اربعین دید». این جمله را نمیتوان صرفاً یک عبارت احساسی دانست. در آن، نوعی خوانش اجتماعی از اربعین وجود دارد؛ اینکه یک ظرفیت معنوی، ایلام را از حاشیه به متن آورده و فرصتی برای دیدهشدن استانی فراهم کرده که سالها با مسئله توسعهنیافتگی دستوپنجه نرم کرده است.
در روزگاری که برخی جریانها تلاش میکنند اربعین را از کارکرد معنوی و اجتماعی خود تهی کنند یا تصویری مخدوش از آن ارائه دهند، این سخن را میتوان نوعی دفاع هوشمندانه از یک سرمایه فرهنگی دانست؛ سرمایهای که برای ایلام فقط یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه به بخشی از هویت، اقتصاد، گردشگری و دیدهشدن استان گره خورده است.
بیمارستانهایی که ساختمان دارند اما متخصص ندارند
اما شاید مهمترین بخش سخنان رئیس دانشگاه را باید جایی جستوجو کرد که بحث از «ساختن» به «امکان استفاده از ساختهها» رسید.
ضریب اشغال تختهای بیمارستانی در استان حدود ۴۵ تا ۴۷ درصد اعلام شد و در برخی شهرستانها حتی به کمتر از ۳۰ درصد میرسد.
اگر فقط عدد را ببینیم، ممکن است نتیجه بگیریم که استان به تخت بیمارستانی بیشتری نیاز ندارد.
اما قیصوری در همین نقطه، مسئله را از زاویهای دیگر باز کرد: پایین بودن اشغال تخت الزاماً به معنای نبود نیاز نیست؛ گاهی بیمارستان هست، اما متخصص نیست.
برای پزشکی که باید در شهرستان فعالیت کند، وقتی ماندن از نظر اقتصادی جذابیت کافی ندارد، نمیتوان صرفاً با ساخت ساختمان و خرید تجهیزات، انتظار ارائه خدمات کامل داشت.
اینجاست که مسئله سلامت ایلام از «کمبود زیرساخت» عبور میکند و به مسئلهای پیچیدهتر میرسد: اقتصاد درمان، توزیع نیروی انسانی و عدالت در دسترسی.
برآورد مطرحشده از سوی رئیس دانشگاه نیز قابل تأمل است؛ برای پوشش کامل متخصصان در شهرستانها، ماهانه حدود ۱۰۰ میلیارد تومان منابع نیاز است.
این عدد شاید یکی از مهمترین اعداد آن نشست باشد؛ زیرا نشان میدهد زخم سلامت ایلام فقط با افتتاح ساختمانهای جدید درمان نمیشود.
از بدره تا استرالیا؛ وقتی مهاجرت فقط یک آمار نیست
شاید یکی از تأملبرانگیزترین جملات نشست، نه در میان آمارهای رسمی، بلکه در یک اشاره شخصی دکتر قیصوری به زادگاهش بدره بود؛ جایی که گفت همشهریانش از بدره مهاجرت کردهاند و امروز در استرالیا زندگی میکنند.
این جمله کوتاه، اگرچه در میان انبوه مباحث نشست مطرح شد، اما میتوان آن را یکی از مهمترین نشانههای مسئله مهاجرت در ایلام دانست؛ استانی که بخشی از سرمایه انسانی آن، به جای ماندن و ساختن آینده در زادگاه، راه مهاجرت را در پیش گرفته است.
مهاجرت، زمانی که از یک انتخاب فردی به یک روند اجتماعی تبدیل میشود، دیگر فقط جابهجایی چند نفر نیست؛ بخشی از سرمایه انسانی یک منطقه در حال خروج است.
ایلام سالهاست با این مسئله مواجه است. جوانی که برای تحصیل از شهرستان به مرکز استان میآید، اگر فرصت مناسب برای کار و زندگی پیدا نکند، ممکن است مسیرش از ایلام به تهران و از تهران به خارج از کشور برسد. در این زنجیره، آنچه از دست میرود فقط یک نیروی متخصص نیست؛ ارتباط یک نسل با زادگاهش نیز ممکن است گسسته شود.
از همین منظر، وقتی رئیس دانشگاه درباره پایینبودن ضریب اشغال تخت بیمارستانهای شهرستانی سخن میگوید، نباید تنها به عدد ۳۰ یا ۴۵ درصد خیره شد.
پشت این اعداد، مسئله بزرگتری قرار دارد: آیا مردم میتوانند در شهرستان خود زندگی باکیفیت داشته باشند؟
ملکشاهی از مرکز استان فاصله زیادی ندارد، اما اگر امکانات درمانی و رفاهی کافی در شهرستان وجود نداشته باشد، طبیعی است که بخشی از مردم برای دریافت خدمات به مرکز استان مراجعه کنند.
اینجا دیگر مسئله صرفاً ضریب اشغال تخت نیست.
پشت این عدد، یک الگوی اجتماعی و مهاجرتی قرار دارد؛ مهاجرت از شهرستان به مرکز و در مراحل بعد، گاه مهاجرت از استان به خارج از کشور.
اگر بیمارستان وجود داشته باشد اما متخصص نباشد، اگر درمانگاه باشد اما خدمات تخصصی ارائه نشود، اگر برای درمان، تحصیل یا اشتغال ناچار باشیم راهی مرکز استان شویم، بهتدریج مرکزیت فقط در ساختمانها شکل نمیگیرد؛ در ذهن و سبک زندگی مردم نیز شکل میگیرد.
از این منظر، توسعه زیرساختهای درمانی، رفاهی و خدماتی در شهرستانها فقط یک سیاست عمرانی نیست؛ بخشی از سیاست جلوگیری از مهاجرت و حفظ سرمایه انسانی نیز هست.
شاید به همین دلیل بود که اشاره قیصوری به همشهریانش در بدره که امروز در استرالیا زندگی میکنند، بیش از یک جمله شخصی اهمیت داشت.
فاصله بدره تا استرالیا فقط فاصله چند هزار کیلومتر نیست؛ فاصلهای است که میان یک سرزمین و بخشی از سرمایه انسانی آن شکل گرفته است.
و شاید یکی از پرسشهای جدی برای آینده ایلام همین باشد: چگونه میتوان استانی ساخت که جوان ایلامی، پیش از آنکه رؤیای رفتن را دنبال کند، دلیلی برای ماندن و ساختن آینده در زادگاهش داشته باشد؟
داروخانه؛ دفاع از قانون یا پاسخ به یک حاشیه؟
بخش دیگری از نشست به موضوع مجوز داروخانهها اختصاص یافت؛ موضوعی که پیش از این نیز محل بحث و حاشیه بوده است.
رئیس دانشگاه با صراحت گفت که در صدور مجوزها تبعیضی وجود ندارد و تنها قانون و امتیازهای تعیینشده ملاک عمل است.
استدلال او نیز روشن بود: اگر داروسازی سالها تحصیل کرده، تخصص گرفته، طرح خود را گذرانده و شرایط قانونی را دارد، نمیتوان صرفاً به دلیل نزدیکی محل فعالیت او به داروخانهای دیگر، مانع فعالیتش شد.
در این بخش، یک نکته مدیریتی مهم وجود داشت: تأکید بر اینکه مدیر باید میان «فشارهای بیرونی» و «مسیر قانونی» مرز روشنی ایجاد کند.
قیصوری همچنین اعلام کرد اگر کسی اطلاعات دقیقتری درباره این موضوع بخواهد، دانشگاه آمادگی ارائه مستندات را دارد.
این شاید بهترین راه برای عبور از حاشیهها باشد؛ نه با تکذیبهای کلی، بلکه با سند.
رسانه قرار نیست مدیر انتخاب کند
یکی از صریحترین بخشهای نشست، سخنان دکتر قیصوری درباره نقش رسانه بود؛ جایی که تأکید کرد شأن رسانه بالاتر از آن است که وارد فرآیند انتخاب مدیران شود.
از نگاه او، رسانه باید خبر را منتقل کند، تحلیل کند، نقد منصفانه داشته باشد و راهکار ارائه دهد؛ نه اینکه به بازیگر انتخاب مدیران تبدیل شود.
این نگاه، اگر جدی گرفته شود، میتواند مرز میان «رسانه مطالبهگر» و «رسانه ذینفع» را روشنتر کند.
رسانه قدرتمند الزاماً رسانهای نیست که مدیر تعیین کند؛ رسانه قدرتمند رسانهای است که مدیر را وادار کند پاسخ دقیق بدهد.
و شاید اتفاقاً نشست چهار ساعته دانشگاه علوم پزشکی نمونهای از همین وضعیت بود.
بیش از صد خبرنگار و یک آزمون مدیریتی
نشست با حضور بیش از صد خبرنگار برگزار شد؛ آن هم در شرایطی که فضای مجازی در روزهای اخیر محل طرح برخی انتقادها و حاشیهها درباره عملکرد دانشگاه و مدیریت آن بود.
در چنین شرایطی، رئیس دانشگاه میتوانست نشست را محدود به چند رسانه یا چند پرسش از پیش تعیینشده کند؛ اما انتخاب او برای پاسخگویی به طیف گستردهای از رسانهها، از جمله رسانههای منتقد، از منظر مدیریت افکار عمومی قابل تأمل بود.
به نظر میرسد دکتر قیصوری خود را ملزم به پاسخگویی به کلیت رسانهها میدانست، نه فقط رسانههای همسو.
شاید مهمترین اتفاق جلسه همین بود: تبدیل یک نشست خبری به فضایی نزدیک به گفتوگوی آزاد.
در این میان نباید نقش روابط عمومی دانشگاه را نیز نادیده گرفت. مدیریت جوان روابط عمومی در برگزاری چنین نشستی، فضایی را فراهم کرد که پرسش و پاسخ از حالت تشریفاتی فاصله بگیرد.
این تجربه یک پیام مهمتر هم دارد: اگر به جوانان میدان داده شود، میتوانند در مدیریت ارتباطات، اقناع افکار عمومی و ایجاد گفتوگوی مستقیم میان مدیران و جامعه نقشآفرین باشند.
ایلام فقط با زخم سلامت مواجه نیست
شاید مهمترین نکتهای که در تمام این سخنان باید کنار هم گذاشت، مسئله «آسیبهای اجتماعی» باشد.
ایلام امروز با مجموعهای از مسائل اجتماعی روبهروست که نمیتوان آنها را جدا از توسعه، اشتغال، مهاجرت، امکانات رفاهی و دسترسی به خدمات عمومی دید.
وقتی یک شهروند برای درمان به مرکز استان میآید، وقتی متخصص حاضر نیست در شهرستان بماند، وقتی امکانات رفاهی کافی وجود ندارد و وقتی خانوادهای برای آینده فرزندش به فکر مهاجرت میافتد، همه اینها حلقههای یک زنجیرهاند.
از همین زاویه، سخنان قیصوری درباره تخت بیمارستانی، متخصص، ملکشاهی و شهرستانها را میتوان فراتر از یک گزارش پزشکی خواند.
او در واقع به مسئلهای اشاره کرد که سالهاست ایلام با آن درگیر است: توسعه نامتوازن.
پزشکی که فقط درباره پزشکی حرف نزد
شاید این نشست از یک جهت دیگر نیز قابل توجه بود.
قیصوری پیش از آنکه رئیس دانشگاه باشد، پزشکی است که سالها با مردم کار کرده و در دوران کرونا نیز در میدان درمان حضور داشته است. در عین حال، نگاه سیاسی و اجتماعی او نیز بر نحوه بیان مسائل اثر گذاشت.
اما آنچه در این نشست جالب بود، تلاش برای پیوند دادن این دو ساحت بود؛ سلامت از یک طرف و جامعه از طرف دیگر.
وقتی درباره اربعین صحبت میکند، از هویت و دیدهشدن ایلام سخن میگوید.
وقتی درباره متخصصان شهرستان حرف میزند، مسئله اقتصاد درمان و مهاجرت را به میان میآورد.
وقتی درباره ضریب اشغال تختها توضیح میدهد، نشان میدهد که یک عدد ساده میتواند پشت خود یک مسئله اجتماعی داشته باشد.
و وقتی درباره رسانه سخن میگوید، در واقع درباره نسبت قدرت، افکار عمومی و مدیریت صحبت میکند.
چهار ساعت؛ اما یک مسئله بزرگتر
نشست روز خبرنگار دانشگاه علوم پزشکی ایلام را میتوان با چند تیتر خبری پوشش داد؛ از اربعین و خدمات سلامت تا بیمارستان، متخصص و داروخانه.
اما شاید ارزش واقعی آن نشست در جایی دیگر بود.
در اینکه برای چند ساعت، مدیر یک دستگاه اجرایی روبهروی تعداد زیادی خبرنگار نشست و تلاش کرد از پشت آمارها عبور کند و درباره بخشی از زخمهای واقعی استان حرف بزند.
ایلام امروز بیش از هر چیز به گفتوگوی صادقانه درباره مسائل خود نیاز دارد؛ گفتوگویی که نه در آن سیاهنمایی باشد و نه خودکمبینی.
اربعین را ببینیم، اما فقط در قاب اربعین متوقف نشویم.
بیمارستان بسازیم، اما متخصص را هم ببینیم.
تخت اضافه کنیم، اما علت خالیماندن تخت را بفهمیم.
برای شهرستان پروژه ببریم، اما کاری کنیم مردم برای برخورداری از حداقل امکانات، مجبور به ترک شهرستان نشوند.
و رسانه را نیز نه در جایگاه روابط عمومی مدیران، بلکه در جایگاه وجدان مطالبهگر جامعه ببینیم.
شاید این، مهمترین تصویری باشد که از چهار ساعت نشست خبری دانشگاه علوم پزشکی ایلام میتوان بیرون کشید:
مسئله ایلام فقط کمبود امکانات نیست؛ مسئله، چگونگی ساختن استانی است که مردمش بتوانند در آن بمانند، زندگی کنند و آیندهشان را در همانجا بسازند.
- نویسنده : عباس اکبری زاده
